TL verlichting voor het beplant aquarium

Door: Arjan de Winter, augustus 2001

Over verlichting in het beplant tropisch aquarium is al een hoop geschreven, echter de hoeveelheid licht die boven een aquarium gebruikt moet worden is nog steeds een discussiepunt. Toch zijn er wel regelmatig mensen die trachten doormiddel van een eenvoudige formule richtlijnen te geven over de verlichting die nodig zou zijn boven het beplant aquarium of voor een bepaalde plant. Weer andere mensen wagen zich liever niet aan richtlijnen en verschuilen zich al snel achter het standpunt dat wanneer de planten het goed doen de verlichting goed gekozen is. In dit artikel wil ik het er toch maar op wagen om te proberen met een aantal richtlijnen voor de verlichting boven een beplant aquarium te komen met behulp van TL verlichting. Echter alvorens met daadwerkelijke adviezen te komen, zak ik eerst duidelijk proberen te maken waarom het zo lastig is om met eenduidige richtlijnen te komen voor de hoeveelheid benodigde verlichting.

Factoren die de hoeveelheid verlichting beïnvloeden
Zoals gezegd zijn er een groot aantal factoren die van invloed zijn op de te kiezen verlichting boven het aquarium. Hoewel niet iedere factor even zwaar mee zal tellen in de keuze van de verlichting is het vaak wel van belang om in ieder geval nagedacht te hebben over de belangrijkste factoren. Hieronder zal eerst een opsomming gegeven worden van de belangrijkste punten die van invloed zijn op de verlichtingskeuze voor het aquarium, waarna deze onder de opsomming verder toegelicht zullen worden.

De afmetingen van het aquarium
Eén van de belangrijkste factoren voor de hoeveelheid verlichting die voor een beplant aquarium benodigd is,  zijn de afmetingen van het aquarium. Doordat de lengte van de TL buizen meestal evenredig toenemen met de lengte van het aquarium is het wattage van de te gebruiken lampen meestal een vaststaand fijt ten opzicht van de lengte van het aquarium. Waardoor de variabelen waar verder mee gerekend moet worden de hoogte en de breedte van het aquarium zijn. Voor de breedte van het aquarium moet er rekening gehouden worden dat een TL balk slechts een beperkt bereik heeft dat het kan verlichten, waardoor er vaak meerdere TL balken nodig zijn om de gehele breedte van het aquarium te verlichten. Echter doordat het licht in het water geabsorbeerd wordt is het van belang de hoogte van het aquarium niet te verwaarlozen bij de keus van de verlichting. In ieder geval moet men er rekening mee houden dat op 50 cm water diepte er nauwelijks meer licht van het belangrijke rode spectrum tot de bodem reikt, waardoor bij een waterdiepte ( = aquariumhoogte - bodemdikte)  van meer dan 50 cm TL verlichting nog slechts matig voldoet voor het aquarium. Verder kan men dus stellen dat voor een aquarium van 40 cm hoog men met minder TL balken kan voldoen dan bij een aquarium van 50 cm hoog wanneer de aquariums de zelfde breedte hebben. Een veel gegeven eenheid van verlichtingssterkte is dan ook Watt per liter, waarbij zowel met de lengte, breedte en hoogte van het aquarium rekening gehouden wordt. Met behulp van een advies in Watt per liter wordt enigszins rekening gehouden met het grotere lichtverlies in hogere aquariums. Aangezien hierbij voor een aquarium met een de afmetingen 40*50 cm (breedte*hoogte) de hoeveelheid TL balken gelijk zijn als aan een aquarium met de afmetingen 50*40 cm (breedte*hoogte). Echter de afstand tussen de TL balken voor het hoge aquarium is wel een stuk kleiner, waardoor de verlichtingsterkste in het hoge aquarium met deze eenheid per oppervlak groter zal zijn dan in het lage aquarium. Echter bij aquariums met afwijkende hoogtebreedte verhoudingen kan het wel eens voorkomen dat er nog maar zo weinig ruimte tussen de TL balken komt te zitten dat het praktisch niet meer mogelijk is de berekende hoeveelheid TL balken te installeren.

De beoogde planten die men in het aquarium wil houden
Naast de grote van het aquarium, zijn de beoogde plantensoorten die men in het aquarium wil houden ook van doorslaggevende betekenis voor de sterkte van de verlichting boven het aquarium. Globaal worden aquariumplanten vaak ingedeeld naar planten die weinig, gemiddeld of veel licht nodig. In een zwak belicht aquarium kunnen over het algemeen dan ook enkel aquariumplanten gehouden worden die al met weinig licht genoegen nemen. Echter het is niet zo dat in een sterk belicht aquarium enkel planten gehouden kunnen worden die veel licht nodig hebben. Aangezien het mogelijk is ook minder lichtbehoeftige planten in het aquarium te houden door het creëren van schaduwplekken en rekening te houden met de plaatst in het aquarium waar de planten moeten komen. (Dit laatste zal  later in dit artikel toegelicht worden, wanneer de verlichtingseigenschappen van TL verlichting besproken worden.)

De aanwezigheid van voedingsstoffen voor de planten
Dit is een factor die vaak onderschat wordt bij de redenering van de hoeveelheid verlichting die boven een aquarium moet komen. Doordat licht boven het aquarium in wezen de motor achter de plantengroei is, zal er bij een sterk belicht aquarium meestal een grotere behoefte zijn aan voedingsstoffen, waarvan ijzer en CO2 de meeste bekende stoffen zijn. Bij een gebrek aan voedingstoffen zoals ijzer hoeft dit niet zo'n probleem te zijn doordat dit vaak goed aan de planten is te zien. Dit kan vrij gemakkelijk en betaalbaar verholpen worden door gebruik van een aquariumplantenmest. Zelfs in het geval dat men geen meststoffen wil gebruiken zal een gebrek aan ijzer enkel de (gevoelige) planten treffen en geen gevaar opleveren voor de vissen. Gevaarlijker is het wanneer er in het aquarium een gebrek aan CO2 ontstaat. dit geval kan uiteindelijk leiden tot een sterk dalende carbonaathardheid van het water en een sterke stijging van de pH van het water doordat de planten carbonaten gaan gebruiken om toch aan voldoende CO2 te komen. Deze sterke wijzingen van de KH en pH van het water zullen uiteindelijk niet alleen de planten treffen, maar kunnen ook zorgen voor onaanvaardbare omstandigheden voor de meeste vissoorten. Samengevat kan een te sterke verlichting boven een aquarium, waarin geen rekening gehouden wordt met andere benodigde voedingsstoffen, er toe leiden dat er onhoudbare situaties ontstaan voor de planten en in het ergste geval ook de vissen. Hierdoor is het dan ook niet aan te raden een aquarium sterk te verlichten wanneer men geen gebruik maakt van een CO2 bemesting en/of aquariumplantenmest.

Verlichtingseigenschappen van TL verlichting
Meestal wanneer er over TL verlichting geschreven wordt, beschrijft men TL verlichting als een verlichting die het gehele aquarium gelijkmatig verlicht, van waaruit men dan verlichtingsadviezen kan geven aan de hand van de beoogde planten en de grote van het aquarium. Toch is TL verlichting boven het aquarium in de praktijk verre van gelijkmatig verdeeld over het hele aquarium. Zowel in de lengterichting van het aquarium als in de breedte is de verlichting van het aquarium niet gelijkmatig verdeelt over het aquariumoppervlak. Vooral in de breedte van het aquarium zijn zeer grote verschillen te zien in de lichtintensiteit in het aquarium. Door de afbeeldingen in de onderstaande tabel wordt het verschil in verlichtingssterkte in de breedte van het aquarium nog eens verduidelijkt. Hiervoor zijn voor een aquarium van 40 cm breed de verlichtingsstralen voor een aquarium met 2, 3 en 4 TL balken uitgezet. Waarbij er uit is gegaan van een spreiding van het licht van 25 cm op de bodem. Hoewel deze spreiding voor dit voorbeeld maar een aanname is en in praktijk sterk kan variëren door de vorm van de reflectors is dit toch een redelijk realistische aanname. 
 

Verschillende hoeveelheden TL balken boven een aquarium van 40 cm breed

2 TL balken 3 TL balken 4 TL balken

Zoals op de afbeeldingen te zien is de verlichtingssterkte aan de voor en achterzijde van het aquarium in alle gevallen het laagst, terwijl de verlichtingssterkte in het midden van het aquarium altijd het hoogst is. Ook kan men zien dat met een toename van het aantal TL balken de voor en achterzijde van het aquarium steeds beter verlicht worden en een steeds groter gebied van het aquarium profiteert van licht afkomstig van meerdere TL balken. In alle gevallen kan men ook zien dat de verlichtingssterkte aan de bovenkant van het aquarium altijd minder verspreid is dan op de bodem, echter doordat een groot deel van het bruikbare lichtspectrum nabij de bodem al geabsorbeerd zal zijn neemt de lichtintensiteit van boven naar onder juist langzaam aan af.

Naast het feit dat TL verlichting in de breedte van het aquarium sterk verschilt in sterkte geldt dit ook voor de lengte richting van het aquarium. De onderstaande afbeelding toont de lichtintensiteit voor een aquarium met een lengte van 100 cm, waarvoor een TL balk van 90 cm is gebruikt. 

Verschil in lichtintensiteit verdeelt over de lengte richting van een aquarium

Toenemende lichtintensiteit van geel naar rood bij een aquarium van 100 cm lang

Op deze afbeelding is duidelijk te zien dat de uiterste randen van het aquarium vrij zwak verlicht zijn. Dit komt doordat de TL balk slechts 90 cm lang is, terwijl het aquarium 100 cm lang is. Afhankelijk van de aquarium en TL balk lengte zullen deze donkere randen meestal variëren van 5 tot 10 cm per kant. Verder is de lichtintensiteit aan de uiteinden van een TL balk ook lager dan in het midden van de balk, waardoor er naast de zwak verlichte randen van het aquarium ook het gedeelte van het aquarium onder de eerste en laatste 10 cm van de TL balk zwakker verlicht zullen zijn dan in het midden van de TL balk.

Met behulp van de bovenstaande afbeeldingen van het effect van TL verlichting in de breedte en lengte richting van het aquarium kan vervolgens een plattegrond van het aquarium gemaakt worden voor de verdeling van de lichthoeveelheid over het totale aquarium oppervlak. De onderstaande afbeelding is een voorbeeld hiervan, wat gemaakt is met behulp van de bovenstaande afbeeldingen, voor een aquarium van 100*40 cm (l*b) met 3 TL balken. Deze afbeelding maakt duidelijk dat vooral aan de uiterste randen links en rechts van het aquarium de verlichtingssterkte het laagst is. Terwijl de verlichtingssterkte in het midden van het aquarium het hoogst is.

Verschil in lichtintensiteit verdeelt over de oppervlakte van een aquarium

Toenemende lichtintensiteit van geel naar rood voor een aquarium van 100*40 cm (l*b) met 3 TL balken.

Verlichtings richtlijnen voor het beplant aquarium
In de informatie die tot  noch toe in dit artikel gegeven is, is nu wel duidelijk gemaakt wat van invloed is op de benodigde verlichting en wat het effect is van een TL verlichting boven het aquarium, maar richtlijnen zijn tot nog toe niet gegeven. Uit het bovenstaande gedeelte van dit artikel is al op te maken dat de verlichtingssterkte afhankelijk van de plaats in het aquarium sterk kan variëren. Mede hierdoor is het naar mijn mening niet mogelijk om voor bepaalde plantensoorten aan te geven hoeveel verlichting er boven het aquarium moet hangen in Watt/l, doordat de eigenlijke verlichtingssterkte die een plant ontvangt ook sterk afhankelijk is van de plaats in het aquarium van een plant. Toch wil dit niet zeggen dat het niet mogelijk is om richtlijnen te verstrekken voor de hoeveelheid verlichting die er boven een aquarium moet hangen. Globaal kan men dan ook de onderstaande tabel opstellen met verlichtingsadviezen voor TL balken boven het aquarium. De richtlijnen in deze tabel zijn gegeven in Watt/liter, waarbij onderscheid is gemaakt tussen normale TL balken en zogenaamde Lumilux TL balken die een 30% hogere lichtopbrengst hebben dan standaard TL balken. 

VERLICHTINGSRICHTLIJNEN TABEL

Hoeveelheid standaard TL verlichting in Watt/liter Hoeveelheid Lumilux TL verlichting in Watt/liter

Aquariumtype 

0.25 0.2 Zwak verlicht aquarium. In een dergelijk verlicht aquarium is voornamelijk geschikt voor planten die weinig licht nodig hebben. Wel kunnen in het midden gebied van het aquarium planten met een gemiddelde lichtbehoefte gehouden worden.
0.5 0.4 Gemiddeld verlicht aquarium. In een dergelijk verlicht aquarium kunnen op de meeste plaatsen in het aquarium planten met een gemiddelde lichtbehoefte gehouden worden. In het middengebied van het aquarium is het tevens mogelijk planten met een hogere lichtbehoefte te houden.
0.75 0.6 Sterk verlicht aquarium. In een dergelijk verlicht aquarium kunnen op de meeste plaatsten in het aquarium planten met een hoge lichtbehoefte gehouden worden. Vooral de uiterste randen, van een volgens deze richtlijnen verlicht aquarium, kunnen voor wat minder lichtbehoeftige planten gebruikt worden.

Men moet wel bedenken dat de waardes in de tabel slechts richtlijnen zijn en geen exacte waardes. Of een verlichting voldoet zal toch altijd in de praktijk moeten blijken, waarbij een goede plantengroei als voornaamste uitgangspunt moet gelden. Verder is de realisering van de hoeveelheid verlichting in Watt/liter ook afhankelijk van de grote van het aquarium en de daarbij horende TL balken, waardoor het niet altijd mogelijk is om exact op de gegeven richtlijnen uit te komen. Samengevat kan met de bovenstaande richtlijnen een aquariumverlichting bepaald worden voor het beplant aquarium opgedeeld in een zwak, gemiddeld of sterk verlicht aquarium. De mate van verlichting is echter alleen een eerste indicatie of de verlichting voldoet voor een bepaalde plantensoort. Of een plant het in praktijk ook goed zal doen (op een bepaalde plaats in het aquarium) zal uiteindelijk doormiddel van simpel weg uitproberen bepaald moeten worden, eventueel geholpen met behulp van eerder opgedane ervaringen met andere aquariumplanten.

Terug naar de hoofdpagina