Het maken van aquariumfoto's

Door: Arjan de Winter, augustus 2002

Voor veel mensen met een aquarium komt er een tijd dat men er foto's van wil maken om het behaalde resultaat voor altijd vast te leggen. Bij mij kwam dit moment toen ik begin 2000 begonnen was aan mijn aquarium site. Om deze site wat op te sieren dacht ik wel even snel een aantal mooie foto's  van mijn aquarium te maken. Nadat het rolletje eenmaal ontwikkelt was waren er van de 36 foto's slecht een stuk of vier redelijk gelukt en de meeste foto's konden gelijk naar de vuilnisbak verhuizen. Ook uit ontvangen mailtjes naar aanleiding van mijn site heb ik vernomen dat ik niet de enige ben die moeite heeft (gehad) met het maken van foto's van een aquarium. In dit artikel zal ik uitleggen hoe ik uiteindelijk wel goede foto's van mijn aquarium heb kunnen maken doormiddel van het beschrijven van o.a . camera posities, omgevings omstandigheden, instellingen van de camera en enkele praktijk voorbeelden. 

De problemen bij het maken van aquariumfoto's
Hoewel het maken van aquariumfoto's niet enorm moeilijk is, zijn de omstandigheden waaronder de foto's gemaakt moeten worden meestal niet vergelijkbaar met het maken van foto's van mensen en landschappen. De grootste hindernis bij het nemen van aquariumfoto's is dat het gewenste object zich achter glas bevind. Het grootste probleem dat men bij aquariumfotografie moet overwinnen is dan ook de reflectie van licht op het glas. In eerste instantie is er al de reflectie van invallend daglicht op het aquariumglas, wat vooral op een zonnige dag erg hinderlijk kan zijn. Een voorbeeld van een dergelijke reflectie is te zien op de foto rechts. Wanneer men ook nog eens gebruik wil maken van een flitser zal men niet alleen reflectie van invallend daglicht, maar ook reflectie van het flitslicht moeten voorkomen.

Naast problemen met reflectie van licht zijn wazige foto's ook een veel voorkomend probleem. Omdat het niet altijd gemakkelijk is om met flitsers te werken bij aquariumfoto's (en persoonlijk ben ik hier ook geen liefhebber van), zal men vaak proberen om foto's te maken zonder een flitser. Een nadeel hiervan is dat de sluitertijd van de camera veel langer zal zijn en er een kans is op bewogen foto's. Vooral druk zwemmende vissen kunnen lastig te fotograferen zijn zonder flitser, maar ook een niet al te vaste hand kan voor bewogen foto's zorgen bij een langere sluitertijd.

Een derde probleem die nog wel eens op wil treden is dat de kleuren op de gemaakte foto's niet kleurecht zijn. Vooral wanneer er geen gebruik van een flitser gemaakt wordt, zullen de kleuren van de foto's in sterke mate beïnvloed worden door de gebruikte aquariumverlichting. Zelf heb ik in het verleden bijvoorbeeld vaak last gehad van een gele zweem op foto's die ik zonder een flitser maakte.

De hier boven beschreven problemen vormen voor veel beginnende aquariumfotografen een hindernis om goede foto's van het aquarium te maken. Deze problemen hoeven echter geen struikelblok te zijn om goede foto's van het aquarium te maken. De meeste van de genoemde problemen zijn relatief eenvoudig te omzeilen, wat ik in het vervolg van dit artikel nader zal uitleggen.

Reflectie van licht op het aquariumglas voorkomen
Ongeacht of u foto's met of zonder flitser maakt, invallend licht door ramen kan altijd voor reflectie op het aquariumglas zorgen. Zeker op zonnige dagen kan het soms net lijken of u in een spiegel kijkt wanneer u voor het aquarium staat. Echter ook op meer bewolkte dagen zal er vaak nog reflectie optreden op het aquariumglas. De meest eenvoudige manier om dit te voorkomen is om de ruimte waarin het aquarium staat te blinderen door bijvoorbeeld de gordijnen voor de ramen dicht te doen. Wanneer u niet in staat bent om de ruimte goed te blinderen kunt er u voor kiezen enkel 's avonds foto's te maken van het aquarium wanneer er nauwelijks licht door de ramen naar binnen valt.

Als men ook nog eens foto's wil maken met een flitser is het al weer een stuk moeilijker om reflectie om het glas te voorkomen. Wanneer u al eens recht van voren een foto van het aquarium gemaakt heeft met een camera met ingebouwde flitser kunt u zich vast nog wel de grote witte vlek herinneren zoals op de foto links te zien is. Om dit probleem te voorkomen zijn er zelfs al mensen die speciale flitskappen gemaakt hebben voor boven het aquarium. Voor de gewone aquariaan die enkel zo nu en dan een foto van het aquarium of de vissen wil maken is een dergelijke constructie niet echt haalbaar. Echter ook zonder flitskappen boven het aquarium is het mogelijk om foto's met flitser te maken, zolang u maar rekening houd met de eigenschappen van licht op glas. 

Licht wordt namelijk onder dezelfde hoek weerkaatst als het invalt op het glas. Wanneer u de flits recht op het aquarium richt zult u een grote witte vlek op de foto zien, zoals bij de bovenstaande foto. Echter door de flits enigszins onder een hoek van 10 tot 20 graden op het glas  te laten vallen zal de flits onder de zelfde hoek weerkaatsen als het ingevallen is, waardoor het niet terugkomt in de lens van de camera. Op de afbeelding links staat dit principe schematisch aangegeven. In het meest ideale geval beschikt u over een losse flitser die onder een hoek te plaatsen is ten opzichte van de camera. Het voordeel hiervan is dat u wel recht van voren foto's van het aquarium kan maken, terwijl de flits enigszins naar beneden gericht is. Wanneer uw camera echter een ingebouwde flitser heeft is het meestal niet goed mogelijk een foto recht voor het aquarium te maken met flitser. Wel kunt u in dit geval de flitser eventueel gebruik voor het maken van detail foto's van vissen en planten waarbij het meestal geen probleem is om de camera enigszins onder een hoek te plaatsen.

De belichting van aquariumfoto's
Alvorens te beginnen met het maken van foto's is het belangrijk om een keuze te maken voor de belichting, wat in praktijk meestal zal neerkomen op het gebruiken van de aquariumverlichting of een flitser. Persoonlijk geef ik vooral de voorkeur aan het maken van foto's zonder flitser. Dit doordat ik foto's die met een flitser genomen er enigszins 'kil' uit vind zien, terwijl foto's genomen met de normale aquariumverlichting vaak veel warmere kleuren tonen. Ook zijn kleine oneffenheden op planten, zoals bijvoorbeeld algen, op foto's gemaakt met een flitser vaak erg nadrukkelijk aanwezig, terwijl de zelfde oneffenheden onder de normale aquariumverlichting nauwelijks hinderlijk aanwezig zijn. Tevens is op foto's gemaakt met flitser vaak nog een reflectie van het flitslicht op planten en vissen zichtbaar, waardoor sommige vissen haast letterlijk veranderen in lichtbollen op de foto. 

Natuurlijk zitten er ook voordelen aan het gebruik van een flitser, wat vooral tot uiting komt in de (veel) kortere sluitertijd van de camera wanneer er een flitser gebruikt wordt. Vooral bij drukke vissen kan het zeker erg moeilijk zijn om mooie scherpe foto's van ze te maken zonder een flitser. Persoonlijk probeer ik echter ook foto's van vissen het liefst zonder gebruik van flitser te nemen, en probeer ik de sluitertijd van de camera te beperken. Vooral doordat ik gebruik maak van een digitale camera, geef ik er weinig om wanneer een groot deel van de foto's niet geheel naar mijn zin is. Ik maak dan ook liever 10 foto's zonder flitser met 1 goede foto als resultaat dan dat ik gebruik maak van een flitser en een hoger percentage scherpe foto's heb, maar met een duidelijk reflectie van de flits op planten en vissen.

Ook is het zeker niet zo dat foto's gemaakt zonder flitser erg vaak wazig zijn en vaak mislukken. Om toch goede scherpe foto's zonder flitser te maken kan het van belang zijn om de sluitertijd zo veel mogelijk te beperken. Vooral bij het maken van foto's van vissen kan een korter sluitertijd het verschil uitmaken tussen een scherpe foto en een bewogen foto. Persoonlijk pas ik de sluitertijd van mijn camera vooral aan door de filmgevoeligheid aan te passen. Doordat ik gebruik maak van een digitale camera hoef ik hiervoor niet telkens een nieuw rolletje in de camera te stoppen, maar heb ik de mogelijkheid om te kiezen uit een aantal equivalenten voor filmgevoeligheid. Deze equivalenten van filmgevoeligheid zijn gelijk gesteld aan de ISO waardes van de fotorolletjes voor conventionele camera's en op mijn camera heb ik de keuze uit ISO 100, 200, 400 en 800. Deze waardes zijn echter niet op alle digitale camera's beschikbaar, waarop ik later in dit artikel terug zal komen bij de bespreking van de camera.

ISO 200 - sluitertijd 1/20 s.
ISO 400 - sluitertijd 1/45 s.
ISO 800 - sluitertijd 1/90 s.
Klik op de foto's voor een vergroting op volledig formaat

Een hogere ISO waarde staat voor een hogere filmgevoeligheid. Een verdubbeling van de ISO waarde staat gelijk aan een halvering van de sluitertijd van de camera. Echter de beeldkwaliteit van de foto neemt ook af bij een hogere ISO waarde. In het geval van een digitale camera is dit zichtbaar doordat de beeldruis toeneemt bij een hogere ISO waarde. Het verschil tussen een ISO 100 en 200 waarde is in het geval van mijn camera slechts moeilijk te zien, waardoor ik zelden aquariumfoto's maak met een lager ISO waarde dan 200. Echter bij een foto gemaakt met een ISO 400 waarde is de beeldruis al sterk toegenomen. Bij een foto gemaakt op een ISO 800 waarde is de beeldruis zelfs zo sterk dat de foto's kwalitatief slecht zijn. Vooral op donkere vlakken kan de beeldruis bij ISO 400 en 800 waardes hinderlijk zijn. Wanneer de foto's op een beeldscherm bekeken worden op bijvoorbeeld 50% formaat is de beeldruis meestal niet hinderlijk, maar wanneer men de foto's op een wat groter formaat wil afdrukken zal de kwaliteit van ISO 400 en zeker ISO 800 foto's vaak tekort schieten. 

Als voorbeeld zijn hiernaast drie kleine uitsneden van foto's weergegeven die gemaakt zijn met een filmgevoeligheid van ISO 200 tot 800 met de daarbij horende sluitertijden. Zoals deze uitsneden van foto's hier rechts weergegeven zijn op een formaat van 1/3 van het origineel is het vrij lastig om een verschil in kwaliteit te zien. Wanneer u echter op de foto's klikt om ze op een formaat van 1:1 te zien is het kwaliteits verschil duidelijk zichtbaar. Bij het afdrukken van deze foto's moet u echter wel bedenken dat dit uitsneden zijn van foto's die redelijk groot zichtbaar zijn op het beeldscherm, maar op papier lang niet zo groot afgedrukt worden. De uitsneden zijn bij afdrukken op een standaard fotoformaat van 15x10 cm slechts 4,4x2,9 cm groot, waardoor de beeldruis zoals u het op uw scherm ziet op papier veel minder nadrukkelijk aanwezig is. Toch probeer ik wanneer foto's bedoelt zijn om af te drukken meestal eerst of het lukt om een goede foto te nemen met een ISO waarde van 200, maar zeker wanneer ik ook vissen moet fotograferen gebruik ik vaak een ISO waarde van 400 om wazige foto's te voorkomen. De ISO 800 waarde op mijn camera gebruik ik slechts zelden, doordat ik persoonlijk de kwaliteit van de foto's met deze instelling te laag vind. Wanneer ik echter moeite heb om zeer drukke vissen op de foto te krijgen (bijvoorbeeld om het gedrag vast te leggen) wil ik wel eens foto's met een filmgevoeligheid nemen van ISO 800, maar meestal gaat mijn persoonlijke voorkeur toch uit naar een ISO 200 of ISO 400 waarde. 

Naast de belichting en de filmgevoeligheid wordt de sluitertijd van een camera ook bepaald door het gebruikte diafragma, wat van belang is voor de scherpte diepte van de foto. Persoonlijk ben ik niet erg thuis in dit onderwerp en laat ik mijn camera altijd automatisch een diafragma kiezen. Ook is het op veel eenvoudige camera's in het geheel niet mogelijk om het diafragma uit te kiezen. In het geval van mijn digitale camera komt de automatische keuze voor het diafragma altijd neer op het grootste diafragma, wat afhankelijk van de gebruikte zoom neer komt op f/2,8 of f/3,5. Bij deze diafragma's zijn de sluitertijden het korts, wat in het geval van aquariumfoto's zonder flitser ook het meest voordelig is. De hier boven genoemde waardes zijn hoogst waarschijnlijk niet toepasbaar op conventionele fotografie, hoewel het principe van het diafragma op mijn digitale camera wel gelijk is aan die van een conventionele camera. Volgens de gebruiksaanwijzing van mijn camera zou het diafragma bereik van mijn camera kleiner zijn dan bij conventionele fotografie doordat de CCD (beeldchip) belangrijk veel kleiner is dan het kleinbeeldformaat en de brandpuntsafstand van het objectief derhalve ook korter is. Derhalve zijn de door mij gebruikte diafragma waardes waarschijnlijk niet gelijk aan de waardes die op een conventionele camera gekozen zouden worden.

De kleurechtheid van aquariumfoto's
Wanneer u bij het maken van foto's gebruik maakt van flitslicht, is dit licht meestal neutraal van kleur en zullen de gemaakte foto's meestal de goede kleuren vertonen. Bij het maken van foto's zonder flitser zullen de kleuren op de foto's sterk afhankelijk zijn van de lichtbron die boven het aquarium hangt. Bij mijn eerste digitale camera, waarop geen filters zaten om de kleuren te corrigeren, waren de kleuren bijna altijd te 'geel'. Een voorbeeld van zo'n 'gele' foto is rechts te zien. Door de volgende hyperlink te volgen kunt u enige uitleg lezen over deze zogenaamde Gele zweem. Bij mijn eerste simpele digitale camera voorkwam ik deze gele zweem meestal door een belichtingscorrectie toe te passen met -0,5 tot -1 stop, waarbij 1 stop gelijk staat aan een halvering van de belichtingstijd.

Op mijn huidige camera heb ik echter de beschikking over een aantal instellingen voor de witbalans. Deze instellingen zorgen ervoor dat er onder uiteenlopende lichtomstandigheden een neutrale kleurweergave wordt verkregen. Het effect hiervan is vergelijkbaar met de keuze voor daglicht- of kunstlichtfilm of kleurcorrectiefilters bij traditionele fotografie. Hoewel er op mijn camera meerdere instellingen mogelijk zijn voor de witbalans gebruik ik zelf altijd de auto-stand, waarbij de camera de kleurtemperatuur van het licht meet en de witbalans hierop aanpast. Mede door deze optie op mijn huidige camera heb ik tegenwoordig geen last meer van een gele zweem op de foto's, waardoor handmatige belichtingscorrectie niet meer nodig zijn om de gele zweem te voorkomen. Wel is het nog steeds wel eens nodig om een belichtingscorrectie toe te passen op de camera, maar dit is enkel nodig om onder- of overbelichting te corrigeren.

Het maken van foto's van aquariumplanten
Foto's van aquariumplanten zijn over het algemeen het gemakkelijkst te maken, doordat planten niet bewegen en voldoende groot zijn om zonder al te sterk in te zoomen nog fotovullend kunnen zijn. Zoals al eerder aangegeven in dit artikel ben ik geen liefhebber van het gebruik van een flitser en zeker bij het maken van foto's van planten zal dit ook niet snel nodig zijn. Doordat de planten niet bewegen is de sluitertijd van de camera in dit geval niet al te belangrijk. Mede doordat de sluitertijd bij het maken van foto's van planten niet al te belangrijk is gebruik ik meestal equivalenten van de filmgevoeligheden ISO 100 en 200, omdat de kwaliteit van de foto's een stuk beter is dan met een hogere filmgevoeligheid. In praktijk zal ik meestal een ISO 200 waarde gebruiken, doordat beide ISO 100 waarde de sluitertijd meestal zo lang is dat foto's nog wel eens wazig worden door het trillen van mijn handen. Wanneer u niet al te vaste handen hebt kan het gebruik van een statief uitkomst bieden om onnodig wazige foto's te voorkomen. In het verleden heb ik vooral bij het maken van foto's van planten zonder flitser nog wel eens problemen gehad met een gele zweem op de foto's. De manier waarop ik deze gele zweem voorkom op foto's is terug te vinden onder de beschrijving van kleurechtheid van foto's hier boven. 

Het maken van foto's van het gehele aquarium
Foto's van het gehele aquarium zijn al een stuk moeilijker dan foto's van enkel planten. Doordat op deze foto's ook vissen op de foto genomen worden die vaak druk door het aquarium zwemmen is bij dit soort foto's een korte sluitertijd belangrijker dan bij het fotograferen van enkel planten. De vereiste kwaliteit van de foto's is echter ook sterk afhankelijk van de eisen die door de maker gesteld worden. In veel gevallen maak ik bijvoorbeeld foto's van mijn gehele aquarium met als grootste doel de ontwikkeling van het beplantingsplan vast te leggen, waarbij de vissen op de foto van ondergeschikt belang zijn. In zulke gevallen vind ik het minder erg wanneer de vissen er enigszins wazig op staan. Wanneer ik echter foto's maak van mijn aquarium met een beplantingsplan dat er optimaal bij ligt wil ik zo'n foto eventueel ook voor een afdruk hebben, waarbij ook de vissen goed op de foto moeten komen en een korte sluitertijd wel vereist is.

Wat betreft de verlichting bij foto's van het complete aquarium kan het gebruik van een flitser handig zijn, maar enkel wanneer u over een losse flitser beschikt die in een hoek ten opzichte van de camera geplaatst kan worden. Zelf heb niet de beschikking over een losse flitser. Dit vooral doordat ik geen liefhebber ben van het gebruik van een flitser  waardoor ik het de investering niet waart vond om naast de ingebouwde flitser van mijn camera ook nog een optionele losse flitser te kopen. Het is ook wel mogelijk om met een vaste flitser nog foto's van het gehele aquarium te maken, wanneer de flits boven het glas van het aquarium gericht is. In zo'n geval zal de sluitertijd van de camera iets korter worden, maar meestal is er wel een handmatige aanpassing van de sluitertijd nodig doordat de flits van de camera niet voor de volle 100% ten goede komt aan de foto van het aquarium en de foto vaak te donker zal zijn zonder aanpassing van de sluitertijd.

Zoals al eerder aangegeven geef ik persoonlijk de voorkeur aan het fotograferen zonder flitser. Om toch de sluitertijd te beperken maak ik voor foto's van het gehele aquarium gebruik van een filmgevoeligheid van ISO 200 of ISO 400. Lagere waardes zoals ISO 100 gebruik ik nooit bij foto's van het gehele aquarium, doordat bij deze filmgevoeligheid de vissen er zelden goed scherp op staan. In praktijk lukken de foto's gemaakt op de ISO 400 waarde het vaakst en de vissen staan hier ook bijna altijd scherp op. In de gevallen dat ik een foto ook voor afdrukken wil gebruiken zal vaak eerst proberen of de foto's met een ISO 200 waarde goed willen lukken, doordat er bij deze filmgevoeligheid minder beeldruis op de foto zal voorkomen. Vaak is het namelijk ook goed mogelijk om met een ISO 200 filmgevoeligheid de vissen zonder flits toch scherp op de foto te krijgen. Wel is het in dit geval nog belangrijker om het moment van afdrukken goed te bepalen en te wachten op een moment dat de vissen niet al te druk door het aquarium zwemmen. Wanneer de planten ook wazig op de foto staan is dit vaak te wijten aan camera trillingen doordat u de camera niet goed stil houd. Wanneer dit het geval is kan het handig zijn om gebruik te maken van een statief, zodat het effect van cameratrillingen geëlimineerd wordt.

Het maken van foto's van aquariumvissen
Foto's van vissen zijn over het algemeen het moeilijkst te maken. De eerste moeilijkheid bij het maken van foto's van vissen is dat het moeilijk is om vissen scherp op de foto te krijgen, doordat zij bijna continue in beweging zijn. Ook is het bij foto's van vissen van belang om over een camera te beschikken met een goede zoomfunctie. Zeker wanneer u een vis beeldvullend op de foto wilt krijgen is een goede zoom van belang. In zo'n geval zal een 4x optische zoom in combinatie met een macrofunctie (waarmee het mogelijk is om vanaf zo'n 20 cm afstand scherpe foto's te maken) meestal wel vereist zijn. Zelf gebruik ik in deze situaties meestal 6x tot 7x optische zoom, maar (digitale) camera's met dit zoom bereik zijn dun gezaaid en meestal vrij prijzig. Hiernaast is de belichting bij het maken van foto's van vissen ook erg belangrijk, doordat bij veel vissen slechts onder bepaalde lichtomstandigheden de kleuren volledig tot hun recht komen. Zo zijn er vissen die vooral onder een zwakke belichting tot hun recht komen, maar er zijn ook vissen die juist een sterke of belichting van opzij nodig hebben om de kleuren goed uit te laten komen. Afhankelijk van het soort vis kan het dan ook zijn dat de kleuren juist versterkt worden door het gebruik van een flitser, maar het kan ook zijn dat kleuren en details bijna volledig verdwijnen onder het sterke licht van een flitser. De keuze voor de belichting is in deze gevallen dan ook niet alleen een kwestie van een korte sluitertijd, maar ook afhankelijk van de vissoort die u wil fotograferen. Hieronder zal ik doormiddel van een paar voorbeelden proberen aan te geven in wat voor soort belichtingen het best gebruikt kunnen worden bij bepaalde vissoorten. 

In de meeste gevallen wanneer ik foto's van vissen maak gebruik ik de normale aquariumverlichting als enige lichtbron. De meeste vissen zullen onder een dergelijke verlichting het best uitkomen, doordat de reflectie van de flits op de vis een onnatuurlijke aanblik geeft op de foto. Een ander voordeel van fotograferen zonder flits is dat er geen rekening gehouden hoeft te worden met de hoek van de camera of flitser ten opzichte van het aquarium, waardoor het gemakkelijker is om de vis met de camera te volgen, terwijl u wacht op een goed moment om de foto te nemen. Vooral vissen waarvan de kleuren weinig afhangen van de belichting boven het aquarium zijn goed te fotograferen zonder flitser, doordat deze vissen niet speciaal belicht hoeven te worden voor een mooi resultaat. Het probleem van foto's zonder flitser is wel dat de sluitertijd van de camera relatief lang is en de kans op 'bewogen' foto's redelijk groot is. Om de sluitertijd toch te beperken gebruik ik in deze situatie meestal een filmkwaliteit ISO 200 of ISO 400, waarbij de voorkeur uitgaat naar de laagste waarde van deze twee. Echter afhankelijk van het temperament van een vis, moet ik noodgedwongen nog wel eens voor een ISO 400 waarde kiezen. In heel enkele gevallen wil ik nog wel eens een ISO 800 gevoeligheid kiezen. Deze hoge waarde gebruik enkel wanneer ik snel foto's wil hebben van bijvoorbeeld beschadigde of zieke vissen, waarbij de scherpte van de foto belangrijker is dan de kwaliteit. Ook wil ik nog wel eens een ISO 800 waarde gebruiken, om het (paar)gedrag van vissen vast te leggen, waarbij de vissen vaak erg druk zijn en moeilijk goed op de foto te krijgen.

Foto van M. ramirezi gemaakt met flits 
Foto van M. ramirezi gemaakt zonder flits 

Situaties waarbij een flitser goed van pas kan komen is wanneer de vissen zich meestal op donkere plekken in het aquarium op  houden of wanneer het u niet lukt om de vissen scherp op de foto te krijgen zonder flitser. Er zijn echter ook vissen die bij goed gebruik van een flitser veel mooiere kleuren laten zien dan onder een normale aquariumverlichting. Een voorbeeld van zo'n vis die ik in mijn aquarium gehad heb is de soort Microgeophagus ramirezi. Onder een juiste belichting komen de vele blauwe vlekjes op het lichaam van deze vis pas volledig tot hun recht. Een voorbeeld van foto's met en zonder flits is te zien op de twee foto's recht. Op de bovenste foto is gebruik gemaakt van een flits en komt de blauwe kleur op de vissen volledig tot hun recht. Op de onderste foto, waarbij geen flits gebruikt is zijn de blauwe vlekjes slechts spaarzaam zichtbaar. Op een foto gemaakt met flits zal de vis er erg spectaculair gekleurd uit zien, maar de grondkleur van de vis is op deze foto's nauwelijks goed zichtbaar. Wanneer u echter een foto zonder flits maakt zullen de kleuren wat minder spectaculair zijn, maar de grondkleur en de kleuren van de vinnen zullen wel beter tot hun recht komen. Bij deze vissoort zal de manier van fotograferen dan ook vaak een kwestie van persoonlijke smaak zijn of er een flits of geen flits gebruikt wordt. 

Wanneer er een flits gebruikt wordt bij het maken van de foto's is het beperken van de sluitertijd minder aan de orde. In deze gevallen gebruik ik meestal de standaard filmgevoeligheid die de camera kiest voor het fotograferen met flits, wat bij mijn camera ISO 200 is. Wel is de instellingen van de flitsmeetmethode van belang om een goede belichting van de foto te krijgen. De standaard flitsmeetmethode van mijn camera gebruikt de afstandsinformatie van het autofocus systeem met de informatie van een voorflits. In theorie zou dit een betere belichting moeten geven dan een meer conventionele flits waarbij alleen de informatie van een voorflits gebruikt wordt. Bij normale foto's werkt dit systeem goed, maar in het geval van aquariumfoto's zijn de foto's gemaakt met de autofocus informatie altijd veel te donker. Gedeeltelijk is dit te ondervangen door de sluitertijd handmatig aan te passen, maar dit leid vaak tot sluitertijden die nauwelijks korten zijn dan zonder flits. Om deze rede gebruik ik voor aquariumfoto's met flits bijna altijd de conventionele flitsmeetmethode, waarbij enkel gebruik gemaakt wordt van de voorflits.

Foto van M. praecox  gemaakt met flits 
Onbewerkte foto van M. praecox  gemaakt zonder flits.
Bewerkte foto van M. praecox  gemaakt zonder flits.

Hoewel het bij een groot aantal vissoorten mogelijk is om een sterke reflectie van de flits op de foto te krijgen is deze reflectie in veel gevallen juist hinderlijk. Een voorbeeld van een vis uit mijn aquarium die meestal niet zo mooi op de foto komt met een flits is Melanotaenia praecox. Deze kleuren van deze vis komen juist het beste tot hun recht onder een zwakke belichting of met van opzij invallend (zon)licht. Bij de vrouwtjes van deze soort (die minder kleur hebben dan de mannetjes) kan een flits de kleuren nog wel enigszins verlevendigen, maar bij foto's van mannetjes vissen van deze soort is het gebruik van een flits zeker af te raden. De bovenste van de foto's rechts van deze tekst toont een foto van een mannetjes Melanotaenia praecox die gemaakt is met een flits. Op deze foto is de blauwe gloed die normaal (onder zwakke verlichting) op deze vis te zien is, bijna geheel verdwenen door het flitslicht. Echter ook de karakteristieke hoge rug van deze vis is op de foto nauwelijks zichtbaar. Dit laatste komt doordat ik voor het fotograferen met flits mijn camera enigszins onder een hoek moet houden, waarbij de lichaamsbouw van de vis minder goed weer te geven is op de foto. Wanneer ik deze vissoort dan ook wil fotograferen doe ik dit bijna altijd zonder flits, maar ook dan is het zaak om voor een juiste belichting van de vis te zorgen. Zoals al eerder gezegd komen de kleuren van deze vis het beste tot zijn recht onder een zwakke belichting of met een lichtinval van opzij. Voor het fotograferen van deze vis is meestal enig geduld gewenst tot de vis in de juiste positie en zich op de juiste plaats in het aquarium bevind (bijvoorbeeld onder planten). De tweede foto rechts toont deze vis al in een veel beter belichting dan de foto met flits. Op deze foto zijn zowel de blauwe gloed, lichaamsbouw en schubben zeer duidelijk en mooi te zien op de foto. Door deze belichting komt niet alleen de vis veel beter tot zijn recht, maar lijkt de foto ook veel scherp ondanks de langere sluitertijd die nodig was voor deze opname. Om de blauwe gloed en de kleur van de vinnen nog mooier uit te laten komen was een iets korter sluitertijd in dit geval beter geweest. Als voorbeeld hiervoor heb ik op de middelste foto een correctie uitgevoerd op de computer, waarbij ik de zwarte pupil als uitgangspunt voor 'echt' zwart heb opgegeven. Het effect hiervan is te zien op de onderste foto waarop de kleuren en schubben van deze vis nog mooier tot hun recht komen. 

Om deze vissoort op een dergelijke manier te fotograferen is wel enig gevoel voor belichting en het juiste moment vereist. Ter vergelijking kunt u de foto's van deze zelfde vis bekijken die gebruikt zijn ter informatie van het verschil in filmgevoeligheid eerder in dit artikel. Op deze foto's is geen aandacht besteed aan de lichtval op deze vis en was vooral ook de achtergrond van belang. Op deze foto's komen lichaamsbouw, kleur en schubben dan ook niet echt tot hun recht, wat voor een deel komt doordat de vis op deze foto's vol in het licht zwemt en de camera niet loodrecht op de vis gericht is. Ook zijn de foto's die genomen waren ter informatie voor filmgevoeligheid slechts met 2x optische zoom genomen, terwijl de foto's die bij dit deze alinea staan met een 7x optische zoom genomen zijn. Hierdoor bevat de sterk ingezoomde foto veel meer 'informatie' van de vis dan de minder ver ingezoomde foto's. Ook is bij de sterk ingezoomde foto's enkel scherpgesteld op de vis, terwijl de achtergrond niet al te scherp is. Bij de foto's met slechts 2x zoom is vooral aandacht gegeven aan de scherpte van de achtergrond wat weer enigszins ten koste is gegaan van de details op de vissen, waardoor de vissen op deze foto's ook minder goed tot hun recht komen.

De benodigde camera
Hoewel men meestal geen nieuwe camera aan zal willen schaffen voor het maken van aquariumfoto's, zal ik hier toch proberen aan te geven waar op gelet moet worden bij de aankoop van een camera voor dit doel. Een eerste keus die men tegenwoordig zal moeten maken bij de aanschaf van een camera is of men een conventionele of digitale camera wil aanschaffen. Voor een groot deel zal deze keuze bepaalt worden door uw persoonlijke voorkeur, echter beide manieren van fotograferen hebben zo hun voor- en nadelen.

Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar digitale fotografie, wat voor een groot deel ook voort komt uit het doel waarmee ik foto's van mijn aquarium maak. De meeste foto's die ik maak zijn bedoelt om de ontwikkeling van mijn aquarium vast te leggen en voor gebruik om mijn internetsite, terwijl ik slechts een zeer gering aantal foto's ook daadwerkelijk afdruk. In mijn geval wegen de voordelen van het directe ontwikkelen en het kosteloos weggooien van mislukte foto's dan ook veel zwaarder dan de (nu nog) betere kwaliteit van conventionele foto's. Bij niet al te groot afgedrukte foto's zullen foto's van een digitale camera zeker voldoende kwaliteit hebben om af te drukken, maar zeker bij grote afdrukken zal de kwaliteit van conventionele foto's meestal beter zijn dan van digitale foto's. Een nadeel van conventionele fotografie is dat ook mislukte foto's geld kosten, waardoor het bij conventionele fotografie nog belangrijker is om zoveel mogelijk goed gelukte foto's te maken. Echter hier staat weer tegenover dat een goede digitale camera veel duurder is in aanschaf dan een goede conventionele camera.

De eisen die aan een camera voor aquariumfotografie gesteld worden zullen voor een groot deel overeenkomen, waarbij een camera met veel functies vaak meer mogelijkheden heeft om goede foto's te maken dan een simpele camera. Voor beide types camera's is het in ieder geval van belang om (kleine) correcties te kunnen maken aan de sluitertijd van de camera, wat op veel camera's zal zitten onder de noemer kleurcorrectie. Wanneer u niet alleen foto's wilt maken van het complete aquarium is het ook van belang dat de camera een goede optische zoom heeft. Voor de meeste gevallen zal een 4x optische zoom goed voldoen, hoewel bij het fotograferen van kleine vissen soms een nog grotere zoom nodig zal. Tevens is het gewenst dat de camera een macro functie heeft, zodat het ook mogelijk is om vissen van erg dichtbij te fotograferen. Hierdoor is het vaak ook nog met een minder sterk ingezoomde camera goed mogelijk om vissen op de foto te zetten.

Wanneer u een digitale camera wilt aanschaffen zijn er nog een klein aantal punten om rekening mee te houden. Als eerste is er op dit gebied het aantal megapixels dat de beeldchip kan fotograferen. Op dit gebied gaat het meestal op dat een groter aantal megapixels een betere (afdruk)kwaliteit foto's oplevert. U moet zich echter ook niet blind staren op enkel het aantal megapixels, want met een camera met een lager aantal megapixels, maar met veel functies is veel meer mee mogelijk dan met een camera met veel megapixels met nauwelijks instelmogelijkheden. Wanneer u echter ook afdrukken van de foto's wil maken zou ik persoonlijk niet lager gaan dan een 3 megapixel camera. Ook is op een digitale camera de filmgevoeligheid van belang. Op mijn eigen camera heb ik de beschikking over ISO 100, 200, 400 en 800, maar de meeste camera's zullen minder mogelijkheden hebben op dit gebied. Voor aquariumfotografie is het echter wel van belang dat de camera in ieder geval in staat is om foto's te maken met een filmgevoeligheid van ISO 200, wat zeker een punt is waarbij u bij aankoop moet letten.

Nabeschouwing
Zoals bovenstaande tekst wel duidelijk heeft gemaakt komt er bij het maken van een aquariumfoto meer kijken dan alleen op het knopje van de camera te drukken en is het resultaat ook afhankelijk van de kwaliteit en mogelijkheden van de camera. Doordat ik een digitale camera gebruik is het voor mij makkelijk experimenteren en foto's die mislukt zijn kan ik gemakkelijk weggooien. Om met een conventionele camera goede resultaten te krijgen is het naar mijn idee handig om gewoon eens een rolletje van 24 opnames vol te schieten met filmgevoeligheid ISO 200, waarbij u verschillende posities en instellingen gebruikt voor de foto's. Door bij iedere foto te noteren hoe de foto gemaakt is kunt u na ontwikkelen van het rolletje bepalen wat met uw camera het beste werkt en met welke instellingen het resultaat het best is. Zeker is wel dat u door rekening te houden met de hierboven beschreven problemen met o.a reflectie en belichting al een aantal ergernissen kunt voorkomen en u daardoor gemakkelijker een goed resultaat kunt behalen.

Als u naar aanleiding van dit artikel verder nog vragen heeft kunt u mij bereiken onder het volgende e-mail adres.

arjan@dewinters.nl

Terug naar de hoofdpagina