Slakken

In de meeste aquariums komen na verloop van tijd slakken de vissen gezelschap houden of de eigenaar van het aquarium dit nu leuk vindt of niet. Dit is ook in mijn aquarium het geval geweest. Persoonlijk heb ik in mijn aquarium lange tijd geprobeerd slakken buiten het aquarium te houden, doordat ik in een aquarium van mijn zus heb gezien hoe snel slakken een plaag kunnen. Waarschijnlijk heb ik toch een keer een nieuwe plant niet goed nagekeken op slakken, want ook in mijn aquarium hebben de vissen na verloop van tijd gezelschap van slakken gekregen. Op deze pagina zal ik als eerste een beschrijving geven van het soort slak dat ik in mijn aquarium heb, samen met zijn voor- en nadelen. Vervolgens zal ik beschrijven hoe slakken uit het aquarium verwijdert kunnen worden en/ of onder controle gehouden worden. Aangevuld met de voor- en nadelen die bij de verschillende methodes horen en de toepasbaarheid ervan op het soort slakken dat ik in mijn aquarium heb.

De slakken in mijn aquarium
De slakken die ik in mijn aquarium zijn puntslakjes, waarvan de wetenschappelijke naam Melanoïdes tuberculata is. Deze slak is niet zo gesteld op licht, waardoor deze slak zich overdag in de bodem van het aquarium terugtrekt. Doordat puntslakken alleen in het donker de beschutting van de bodem verlaten kan het soms best een tijdje duren voordat men de aanwezigheid van deze slak in het aquarium opmerkt. Tegen de tijd dat deze slak opgemerkt wordt heeft hij zich meestal al behoorlijk vermenigvuldigt. Hoe deze slak zich vermenigvuldigt is mij nog niet geheel bekend en in mijn zoektocht hiernaar op het internet werd ik ook niet echt wijzer. In het verleden heb ik wel eens gelezen dat deze slak levendbarend zou zijn, maar ik ben ook wel eens iets tegengekomen waarin gezegd werd dat deze slak eieren in de bodem legt. Wel weet ik dat een vrouwtje van deze slak zich zonder bevruchting kan vermenigvuldigen, waardoor slechts één slak in het aquarium al voldoende kan zijn voor een plaag van deze slakken.

Er wordt beweerd over puntslakken dat slechts in een aquarium waarin teveel gevoerd wordt, deze slak zich explosief kan vermenigvuldigen. Mijn persoonlijk waarnemingen in mijn eigen aquarium en aquariums van mijn zus zijn echter niet zo. Zowel ik als mijn zus voeren de visser vrij spaarzaam en toch weten deze slakken zich rap te vermenigvuldigen. Mijn zus heeft in haar tropisch aquarium nooit geprobeerd deze slakken te verwijderen, wat er toe geleid heeft dat wanneer het donker wordt de bodem van het aquarium net lijkt te leven zoveel slakken als er in zitten. Ik zelf verwijder deze slakken regelmatig uit mijn aquarium (waar ik later nog op terug zal komen) waardoor het aantal van deze slakken nog binnen de perken blijft. Opvallend is dat de slakken in mijn aquarium bijna allemaal op het stuk kienhout in mijn aquarium en op de achterwand gaan zitten als het donker is. Op deze plaatsen waar de slakken gaan zitten zijn altijd wel algen te vinden, waaruit ik opmaak dat puntslakken naast restjes visvoer ook op een dieet van algen kunnen leven. Natuurlijk zullen deze slakken zich sneller vermenigvuldigen als er teveel gevoerd wordt in het aquarium, maar het is zeker niet zo dat als je maar weinig voert deze slakken vanzelf zullen verdwijnen.

Wel heb in de loop der tijd gezien dat de vermenigvuldiging van deze slakken sterk afhankelijk is van de (bodem) temperatuur. In de zomer wisten deze slakken zich in mijn aquarium zo snel voort te planten dat ik bijna wekelijks een aantal van deze slakken uit mijn aquarium moest verwijderen. In de winterperiode, waarin mijn planten vaak last hebben van zogenaamde "koude voeten" (dus een lagere bodemtemperatuur), is de vermenigvuldiging van de slakken een stuk langzamer en hoef ik maar zo nu en dan een aantal van deze slakken te verwijderen om hun aantal te beperken. Nog duidelijker is het effect van een lage temperatuur op deze slakken in een koudwater aquarium te zien. In een goudvissen aquarium van mijn zus waarin zij enkele van deze slakken had gezet vermenigvuldigen deze slakken zich bijna niet. Wel werden de puntslakken in dit koudwater aquarium opvallend groot, wat waarschijnlijk kwam door het gebrek aan voedselconcurrentie van andere slakken.

Hoewel puntslakken een plaag in het aquarium kunnen worden door hun snelle vermenigvuldiging, kunnen ze ook erg nuttig zijn in het aquarium. Doordat deze slakken overdag de bodem van het aquarium doorwoelen zorgen zij ervoor dat de bodem van het aquarium luchtig blijft, wat goed is voor de plantengroei in een aquarium. Een beperkt aantal van deze slakken in het aquarium is dus zelfs goed voor het aquarium, maar om te voorkomen dat het er teveel worden moeten er wel regelmatig slakken uit het aquarium verwijdert worden. 

Het verwijderen van slakken uit het aquarium
Niet alleen de puntslakken die ik in mijn aquarium heb kunnen zich snel vermenigvuldigen, maar ook de meeste andere slakken die in het aquarium voorkomen kunnen zich snel vermenigvuldigen waardoor zij een plaag in het aquarium kunnen worden. Om een slakkenplaag te voorkomen of de slakken in hun geheel te verwijderen zijn er dan verschillende methoden die hieronder beschreven zullen worden samen met hun voor- en nadelen in het algemeen en in het geval van de puntslakken in mijn aquarium.

Slakken handmatig uit het  aquarium verwijderen
Hoewel met het handmatig verwijderen van slakken uit het aquarium het (bijna) niet mogelijk is alle slakken uit het aquarium te verwijderen is dit wel een goede manier om de slakkenpopulatie in het aquarium binnen de perken te houden. Om de slakken gemakkelijker te kunnen vangen is het handig om veel slakken op één plek te krijgen. De beste manier hiervoor is het aanbieden van voedsel, doordat de slakken hierdoor aangetrokken worden. Voorbeelden hiervan zijn een schijfje komkommer of een blaadje sla, maar visvoer heeft vaak een nog sterkere aantrekkingskracht op de slakken. Wanneer men slakken met visvoer naar een plek probeert te lokken moet er wel voor gezorgd worden dat de vissen niet bij het voer kunnen, want anders is het voer al verdwenen voordat de slakken de kans krijgen er naar toe te gaan. 

Ook bij het vangen van de puntslakken die ik in mijn aquarium heb is deze manier mogelijk, maar dit moet wel altijd in het donker gebeuren omdat de deze slakken anders niet tevoorschijn komen. Persoonlijk gebruik ik geen lokmiddelen voor de slakken. De puntslakken in mijn aquarium worden namelijk sterk aangetrokken door het stuk kienhout in mijn aquarium, waardoor ik veel slakken eenvoudig van dit hout af kan halen. Ik heb ook wel eens geprobeerd de slakken met afgeschermd visvoer of een schijfje komkommer slakken te lokken, maar dit werkte niet veel beter dan het kienhout in mijn aquarium. In geval van het visvoer bleven de vissen rond het voer cirkelen doordat ze het wel roken en er niet bij konden, wat een hoop onrust in de bak veroorzaakte. Met een schijfje komkommer ging het wel beter, maar hierbij moet er wel opgelet worden dat het schijfje verankert ligt (bijvoorbeeld een stukje in het grind gedrukt) zodat het niet gaat drijven in het aquarium en nutteloos wordt.

Slakken laten verwijderen door slakkenetende vissen
Net zoals algen in het aquarium goed voorkomen kunnen worden door (preventief) algenetende vissen in het aquarium te plaatsen is dit ook mogelijk door slakkenetende vissen in het aquarium te plaatsen. Helaas zijn een groot aantal van de bekende slakkenetende vissen niet altijd even gemakkelijk in het (gezelschaps)aquarium te houden. De meest bekende slakkeneters in het aquarium zijn voor het aquarium zijn Botia soorten en Kogelvissen (familie Tetraodontidae). Naast de bekende slakkenetende vissen zijn er ook nog minder bekende soorten, die in praktijk vaak niet onder doen voor de Botia soorten en Kogelvissen. Aan de lijst van slakkenetende vissen hieronder zijn naast de bekende slakkenetende vissen ook nog twee soorten beschreven die ook goede slakkeneters zijn, maar waarvan deze eigenschap wat minder algemeen bekend is.
   

Veruit de bekendste slakkeneters zijn de kogelvissen, echter deze vissen lenen zich over het algemeen niet goed om in een gezelschap aquarium te houden. Het probleem met deze vissen is dat bij gebrek aan slakken, zij vaak de andere vissen in het aquarium als een goede maaltijd zien. Ook hebben veel kogelvissen brak water nodig om te overleven in het aquarium. Doordat kogelvissen over het algemeen moeilijk voor langere tijd in een gezelschap aquarium gehouden kunnen worden lenen deze vissen zich vooral voor het opruimen van een slakkenplaag om de vis daarna weer uit het aquarium te halen. 

Natuurlijk stellen niet alle kogelvissen de zelfde eisen en hebben niet allemaal het zelfde karakter, want er zijn ook kogelvissen die in zoetwater leven en niet al te agressief zijn.  Echter ook bij deze vissen moet men er aan denken dat kogelvissen geen genoegen nemen met droogvoer uit een busje. Als er dan ook geen slakken meer in het aquarium zitten, zullen kogelvissen gevoerd moeten worden met bijvoorbeeld mosselvlees of garnalen. Ook is het natuurlijk mogelijk om in een klein aquarium slakken te kweken om aan de voedseleisen van deze vissen te voldoen. Informatie over een groot aantal kogelvissen en hun eisen kunnen gevonden worden op de pagina Freshwater and Brackish Puffers van de site Pufferfish.co.uk en op de pagina List of Species for Family Tetraodontidae van de site Fishbase. Op deze pagina's is veel informatie over verschillende kogelvissen te vinden waaronder ook de twee kogelvissen Tetraodon biocellatus en Colomesus psittacus die over het algemeen het best verkrijgbaar zijn in de winkel.

Colomesus psittacus (1)

Tetraodon biocellatus (1)

Om een slakkenplaag te voorkomen zijn de verschillende Botia soorten die slakken eten een betere keuze, doordat zij minder veeleisend zijn dan kogelvissen. Er zijn een groot aantal verschillende Botia soorten te koop, waarvan de meeste ook slakken eten. Echter Botia's kunnen ook niet in ieder aquarium gehouden worden. Ten eerste moeten de meeste Botia's in een groep van ten minste 5 vissen gehouden worden, waarvoor meestal alleen een wat groter aquarium geschikt is. Ook kunnen enkele Botia soorten zich agressief gedragen tegenover andere vissen in het aquarium. In een beplant aquarium moet men er tevens rekening mee houden dat sommige Botia's de bodem sterk omwoelen, waardoor zij niet geschikt zijn voor een dicht beplant aquarium. Een aantal Botia's waarvan bekend is dat ze goede slakkeneters zijn, zijn Botia dario, Botia lohachata, Botia macracantha, Botia morleti en Botia rostrata, maar er zijn zekre ook andere Botia soorten die slakken eten. Van de genoemde Botia's is de Botia macracantha  (Clownbotia) de meest bekende. Voor deze vis is echter alleen een groot aquarium geschikt doordat ze minimaal in een school van 5 gehouden moeten worden en een lengte van 15 cm kunnen bereiken in het aquarium (en regelmatig zelfs groter). De Botia morleti  die slechts zo'n 8 tot 10 cm lang wordt is gezien zijn grote beter geschikt voor de meeste aquariums ook al moet ook deze vis in een groep van zo'n 5 vissen gehouden worden. Een nadeel van deze vis is echter dat hij nog wel eens agressief kan worden tegen andere vissen in het aquarium. Ook de Botia dario wordt niet groter dan zo'n 8 cm en moet in een groep van zo'n 5 vissen gehouden worden. Hiernaast heeft deze soort ook een vriendelijk karakter waardoor deze ook goed in een gezelschapsaquarium gehouden kunnen worden. Botia rostrata is een klein blijvende vis (exacte lengte die deze vis kan bereiken is mij niet bekend) die wederom in een groep gehouden moet worden. Deze vriendelijke vis is ook goed geschikt voor een gezelschap aquarium. Of deze vis de planten met rust laat is mij persoonlijk niet bekend. De Botia lohachata kan in tegenstelling tot de eerder beschreven Botia's solitair gehouden, maar in een ruim aquarium kunnen ook meerdere vissen van deze soort gehouden worden. Deze vis die ongeveer 10 cm lang kan worden heeft echter wel het nadeel dat hij veel in de bodem woelt en daardoor minder geschikt is voor een dicht beplant aquarium. Meer informatie over de hier genoemde Botia soorten kan o.a. gevonden worden op de site Loaches Online.

Botia macracantha(1)
Botia morleti(2)
Botia dario(2)
Botia rostrata(2)
Botia lohachata(1)
   

Naast de eerder genoemde algemeen bekende slakken etende vissen zullen er zeker ook andere aquariumvissen zijn die slakken eten, maar waarvan dit minder algemeen bekend is. Via een reactie op deze pagina heb ik tevens vernomen dat de vis Pelvicachromis pulcher die in de volksmond beter bekend is als de kersenbuikchiclide ook een goede slakkeneter blijkt te zijn. In het aquarium van de persoon die deze aanvulling gaf wisten deze vissen het aquarium in zes weken tijd van puntslakken te ontdoen. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de eerder genoemde kogelvissen is deze soort ook gemakkelijk in een gezeldschaps aquarium te houden, mits het aquarium niet overbevolkt is en voldoende groot is om een paartje van deze soort te houden. 

Pelvicachromis pulcher(1)

Een andere vis waarvan zijn slakkenetende eigenschap wat minder bekend is, is de vis Macropodus opercularisi, die in Nederland vooral bekend is onder de naam Paradijs vis. Deze vis is een redelijk gemakkelijk te houden vis die zowel in een klein als groot aquarium gehouden kunnen worden, mits de waterhoogte niet al te hoog is en er niet te veel stroming in staat. Het is beter slechts één mannetje in een aquarium te houden, omdat de mannetjes onderling agressief zijn. Ook is het beter om geen al te kleine of tere vissen in gezelschap van deze soort te houden. Deze soort heeft een grote temperatuur tolerantie, waardoor deze vis zowel in een verwarmd als onverwarmd aquarium gehouden kan worden, mits de temperatuur niet onder de 15 graden Celsius komt.

Macropodus opercularis(1)

Persoonlijk heb ik geen ervaring met slakkenetende vissen in mijn aquarium. In praktijk blijkt dit echter een goede methode te zijn om van een slakken plaag af te komen of om preventief een slakkenplaag te voorkomen. Vooral de verschillende soorten Botia's die hierboven genoemd zijn en de kersenbuikchiclide kunnen naar mijn idee goed ingezet worden als preventief middel tegen slakken. Wel is het erg belangrijk om voordat men tot de aanschaf van een slakkenetende vissoort over gaat, uitgebreid informatie over de gewenste vissoort op te zoeken om er zeker van te zijn dat de vissoort in uw aquarium past. In geval van puntslakken zoals in mijn aquarium voorkomen is het ook belangrijk dat de vissen ook in de schemering en in het donker actief zijn, doordat deze slakken overdag meestal niet tevoorschijn komen uit de bodem.

Slakken bestrijden met chemische middelen
In de handel zijn verschillende middelen verkrijgbaar om slakken te doden. Persoonlijk zal ik echter nooit gebruik maken van deze middelen doordat ze ook slecht zijn voor de vissen, planten, bacteriën en overige dieren in het aquarium. Tevens kan de massale sterfte van slakken in het aquarium lijden tot een afvaloverschot in het aquarium, met een daar uit volgend gevaarlijke nitriet gehalte in het aquarium. In het geval van puntslakken is deze methode al helemaal niet aan te raden, doordat de chemische middelen nauwelijks doordringen in de bodem en er daardoor altijd slakken over zullen blijven in het aquarium. Als u toch besluit een dergelijk middel te gebruiken is het verstandig de dode slakken uit het aquarium te verwijderen en de belangrijke waterwaarden goed in de gaten te houden.

Het aquarium geheel leeg halen
Dit is een laatste redmiddel om van een erge slakkenplaag af te komen, wel is dit de beste manier om van alle slakken uit het aquarium af te komen. Persoonlijk zou ik deze methode alleen toepassen wanneer het aquarium echt niet meer te redden is. Het leeghalen van een aquarium en het opnieuw inrichten hiervan kost veel tijd en vaak ook veel geld. Als men alles volgens het boekje wil doen en de vissen stapsgewijs terug wil brengen in het aquarium zal men toch voor zo'n 4 tot 6 weken een alternatief onderkomen moeten zoeken voor de vissen uit het aquarium. Voordat met het opnieuw inrichten van het aquarium begonnen kan worden moet het aquarium en alle onderdelen hiervan die in contact met het water komen grondig schoongemaakt worden om alle slakken en mogelijke eieren van de slakker te verwijderen.

Voetnoot

  1. Foto's van de vissen Botia lohachata, Botia macracantha, Colomesus psittacus, Pelvicachromis pulcher en Tetraodon biocellatus zijn afkomstig uit het boek "Tropische aquariumvissen encyclopedie van de auteur Esther J.J. Verhoef-Verhallen.

  2. Foto's van de vissen Botia dario, Botia morleti en Botia rostrata zijn afkomstig van de internetsite Loaches Online.

 

Terug naar de hoofdpagina